En Temel Kavramlar

Devlet denilen kavram 3 erk’ten oluşur. Bunlar yasama, yürütme ve yargıdır. Yasama demek, kanun yapmak demektir. Yürütme bu kanunların uygulanması, Yargı ise muhakeme işidir, muhakkak bağımsız olmalıdır. Bunlar modern devletin olmazsa olmazlarıdır.

Yasama işini millet meclisi yapar. Yani kanunları bu kurum hazırlar. Cumhurbaşkanı mecliste mutabık kalınan yasayı onaylar. En son Ahmet Necdet Sezer zamanında kullanılan bir de veto, yani reddetme hakkı vardır.

Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Türk milletinin birliğini temsil eder. TBMM tarafından 40 yaşını geçmiş, üniversite bitirmiş kimseler arasından seçilirdi. Artık halkımız seçiyor. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle alakası kesilir, meclis üyeliği biter. Son anayasa teklifindeki değişikliklerden birisi budur.

Başbakan, Bakanlar Kurulu’nun başkanıdır. Cumhurbaşkanı tarafından meclisteki herhangi bir milletvekili, başbakan olarak atanır. Mesela Necdet Ünüvar’a bu görev verilebilir. Tanımıyor musunuz? Milletvekili, temsilciniz yani.

Bakanlar Kurulunu Başbakan oluşturur. Milletvekillerinden veya milletvekili olabilme kriterlerine uygun olanlardan seçilirler. Ahmet Davutoğlu bunlardan biriydi. İlk görevinde dışardan atanmıştı. Başbakan kadroyu kurar, Cumhurbaşkanı olaylar. Daha sonra meclisin güvenoyuna sunulur. Güvenoyu alabilen kurul, hükümet olur göreve başlar. Bakanlıkların çalışma biçimi, yapısı ve varlıkları yasalar ile sağlanır. Anayasa’da belirtilir.

Bunun yanında Milli Güvenlik Kurulu vardır. Bunun başkanlığını Cumhurbaşkanı yapar. Başbakan, Milli Savunma Bakanı, İç İşleri ve Dış İleri bakanlarıyla, Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet komutanları bu kurula katılırlar.

Yargı ise yürütmeyi denetleyen unsurdur. Vatandaşların hakkını falan savunur, adaleti sağlar vs. vs.

Anayasa ise TDK’nin sözlüğüne göre; ‘Bir devletin yönetim biçimini belirten, yasama, yürütme, yargılama güçlerinin nasıl kullanılacağını gösteren, yurttaşların kamu haklarını bildiren temel yasa’dır. Gayet açık.

Bunların ilkinin ABD’nin 1787’de ilan ettiği anayasa olduğu söylenir. Magna Carta diyenler olduğu gibi, Cengiz’in Yasası veya Medine’de Ensar ve Muhacir arasında akdedilen anlaşmanın ilk anayasa olduğunu da söyleyenler vardır.

Anayasasız devlet olmaz diyenler olduğu gibi, anayasaya lüzum yoktur diyenler de vardır. İngiltere’de anayasa yoktur. Suudi Arabistan’ın anayasası Kur’an’dır. Geri kalan ülkelerin anayasaları vardır.

Türkiye’nin anayasa geçmişi Osmanlı’dan başlar. Kanun-ı Esasi ilk anayasa olarak geçer. Fatih kanunnamesi veya Kanuni’nin hazırlattığı yasaların toplanmış halini ihtiva eden belgelere de anayasa diyenler vardır.

Cumhuriyet tarihi anayasalarının ilginç bir özelliği vardır. Bugüne kadar ki bütün anayasaları askerler yapmıştır. Sivillerin anayasa yapmışlığı, yapabilmişliği kayıtlara geçmemiştir. İlk meclisin yaptığı anayasa görünürde sivillere ait olsa bile Mustafa Kemal başta olmak üzere çoğu asker kökenlidir. 1961 anayasasını ordu hazırlamıştır. Cumhuriyetin gördüğü en özgürlükçü anayasadır. 1980 darbesine zemin hazırlamıştır. 1982 anayasasın da askerler hazırlamıştır, ekleme yasalarla kevgire dönmüş olsa bile halen yürürlüktedir.

2002 yılında iktidara gelen AKP uzunca bir zamandır yeni anayasa işi için koşturmaktadır. 7 haziran seçimleri sırasında ‘400 milletvekili’ propagandası yapan yine AKP’dir. 7 hazirandan koalisyon çıkınca bu iş kasım seçimlerine kalmıştır. O ara dönemde hiçbirimizin unutmadığı bir şey vardır, o da; ‘400 vekil verilseydi böyle olmazdı’ sözüdür.

Aradan geçen zamanda ne 400 vekil kazanabilen bir parti olmuş, ne de anayasa yapılabilmiştir. Toplanan komisyonlar, kavga edip dağılmaktan öteye gidememiştir. Fakat memlekete değen 15 Temmuz sihirli değneği, bu meselenin gidişatını değiştirmiştir.

Gündemi meşgul eden anayasa ile ilgili en temel kavramlar bunlardır. Bunları bir kenara yazın. Sırası geldikçe diğer kavramlara ve konulara değineceğiz. Türk devletine şeklini verecek olan Anayasa önemlidir. Milleti ve devleti ilgilendiren her konuda da söz hakkımız vardır, kullanacağız.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on TumblrEmail this to someone